OEE nedir?
Bu sözlükte OEE ve MES’in yanı sıra SCADA, ERP, andon ve CMMS terimlerinin üretim sahasında ne anlama geldiğini bulabilirsiniz.
**OEE (Overall Equipment Effectiveness)**, Türkçede **Genel Ekipman Etkinliği** olarak kullanılır. Bir ekipmanın planlanan üretim süresindeki etkinliğini üç bileşenle ölçer:
- **Kullanılabilirlik:** Ekipmanın planlanan üretim süresinin ne kadarında çalıştığını gösterir. Planlanan üretim süresi içindeki duruşlar bu oranı düşürür.
- **Performans:** Çalışma süresindeki üretimi ideal çevrim süresiyle karşılaştırır. Hız kayıpları ve küçük duruşlar performansı düşürür.
- **Kalite:** Üretilen parçaların ne kadarının ilk seferde sağlam çıktığını gösterir. Hurda ve yeniden işleme gerektiren parçalar bu oranı düşürür.
**OEE = Kullanılabilirlik × Performans × Kalite**
| Bileşen | Hesaplama |
|---|---|
| Kullanılabilirlik | Çalışma süresi ÷ planlanan üretim süresi |
| Performans | İdeal çevrim süresi × toplam üretim adedi ÷ çalışma süresi |
| Kalite | İlk seferde sağlam çıkan parça adedi ÷ toplam üretim adedi |
Bu bileşenler kaybın hangi alanda olduğunu gösterir; kök nedeni bulmak için ayrıca inceleme gerekir. Sonuçları karşılaştırmadan önce planlanan üretim süresinin ve duruşların nasıl ele alınacağını tutarlı biçimde tanımlamak gerekir.
OEE hesaplamak için MES veya SCADA kurulumu şart değildir. Yukarıdaki hesap için planlanan üretim süresi, çalışma süresi, ideal çevrim süresi, toplam üretim adedi ve ilk seferde sağlam çıkan parça adedi gerekir. **Parça sayısı ve duruş süresi tek başına tam OEE hesabı için yeterli değildir.**
MES nedir?
**MES (Manufacturing Execution System)** veya **Üretim Yürütme Sistemi**, üretim sahasındaki işlerin yürütülmesini ve izlenmesini destekleyen yazılımdır. Üretim planıyla sahada gerçekleşen işler arasındaki bilgi akışına yardımcı olur.
Sistemin kapsamına ve yapılandırmasına göre MES:
- İş emirlerini sahaya iletir ve ilerlemelerini takip eder.
- Üretim miktarlarını ve tamamlanan işleri kaydeder.
- Yarı mamul, rota veya parti takibini destekler.
- Üretim ve kalite kayıtlarını izlenebilirlik için tutar.
MES üretim işlerinin yürütülmesine odaklanır. Bir MES içinde OEE hesabı da bulunabilir; ancak MES ve OEE aynı şey değildir.
SCADA nedir?
**SCADA (Supervisory Control and Data Acquisition)**, endüstriyel süreçlerden veri toplayan, bu verileri gösteren ve üst düzey kontrol sağlayan sistemdir. PLC, uzak uç birimi ve saha cihazlarıyla haberleşir.
SCADA; sıcaklık, basınç ve hız gibi süreç değerlerini ve alarmları gösterebilir. Yapılandırıldığı yerlerde kontrol komutları veya ayar değerleri de iletir. MES üretim işinin yürütülmesine, SCADA ise endüstriyel sürecin izlenmesine ve üst düzey kontrolüne odaklanır.
CMMS nedir?
**CMMS (Computerized Maintenance Management System)**, yani **Bilgisayarlı Bakım Yönetim Sistemi**, bakım işlerini ve ekipman kayıtlarını düzenleyen yazılımdır. Koruyucu bakım planları, bakım iş emirleri, onarım geçmişi ve yedek parça bilgileri bu kapsamda yönetilir.
Üretimde kaydedilen her duruş bakım gerektirmez. Örneğin malzeme bekleme veya ürün değişimi, ekipman onarımından farklı duruş nedenleridir.
Andon nedir?
**Andon**, üretim sahasında kullanılan bir sinyal yöntemidir. Işıklı gösterge, pano veya sesli uyarı, ilgili kişinin durumu fark edip müdahale etmesine yardımcı olur.
Renklerin ve sinyallerin anlamı fabrikanın kendi uygulamasına göre belirlenir. Bir sinyal normal çalışmayı, yardım talebini veya duruşu gösterebilir.
ERP nedir?
**ERP (Enterprise Resource Planning)** veya **Kurumsal Kaynak Planlama**, işletme genelindeki kaynakların ve planların yönetimini destekleyen yazılımdır. ERP işletme genelindeki kaynaklara ve planlara; üretim sahasındaki sistemler ise sahada yürütülen işlere odaklanır.
Hangi terim hangi soruya yanıt verir?
| Terim | Temel soru |
|---|---|
| **OEE** | Ekipman, planlanan üretim süresini ne kadar etkin kullandı? |
| **MES** | Üretim işleri sahada hangi aşamada? |
| **SCADA** | Endüstriyel süreçte ne oluyor ve hangi üst düzey kontrol gerekiyor? |
| **CMMS** | Hangi bakım işleri ve ekipman kayıtları yönetiliyor? |
| **Andon** | Üretim sahasında hangi durum dikkat veya müdahale gerektiriyor? |
| **ERP** | İşletmenin kaynakları ve planları nasıl yönetiliyor? |
| **FactoryVision** | İstasyonda kaç tamamlanmış parça üretildi ve istasyonun duruş durumu nedir? |
Üretim sahasında sık kullanılan kavramlar
- **İş emri:** Belirli bir üretim işinin yapılması için verilen talimattır.
- **Vardiya:** Çalışmanın planlandığı belirli zaman dilimidir.
- **Duruş süresi:** Makinenin veya hattın üretim yapmadığı süredir. Hesaplamada hangi duruşların dikkate alınacağı kullanılan zaman tanımına bağlıdır.
- **Üretim miktarı:** Belirli bir dönemde üretilen parça adedidir. Toplam adet ile sağlam parça adedi ayrı ayrı tanımlanır.
FactoryVision bu tabloda nerede durur?
Her makinede, tamamlanan parçaları görecek şekilde yerleştirilmiş bir kamera kullanılır. Görüntü işleme modelleri fabrika içindeki küçük bir bilgisayarda çalışır.
İstasyon göstergesinde yeşil, üretimin hedef doğrultusunda ilerlediğini; sarı, hedefe ulaşmanın risk altında olduğunu; kırmızı ise üretimin hedefin gerisinde kaldığını gösterir. FactoryVision, Türkiye’de bir ahşap kapı ve mobilya fabrikasında çalışmaktadır.
FactoryVision bir ERP, MES veya SCADA sistemi değildir; bu sistemlerin yanında parça sayımı ve istasyon duruş takibi sağlar. Ekstrüzyon gibi sürekli bir akışın üretildiği süreçler, bu parça sayımı kapsamına girmez.
Kaynaklar ve iddialar
| İddia | Kaynak | Kaynak durumu |
|---|---|---|
| MES’in üretim yürütmedeki rolü | NIST MES sözlüğü | Teknik kaynak |
| SCADA’nın veri toplama ve üst düzey kontrol işlevi | NIST SCADA sözlüğü | Teknik kaynak |
| OEE bileşenleri ve hesaplama formülleri | Vorne OEE hesaplama kaynağı | Sektör kaynağı |
| CMMS’in bakım bilgilerini ve işlerini düzenlemesi | IBM CMMS kaynağı | Sektör kaynağı |
| Andon sahadaki sinyal yöntemi | Lean Enterprise Institute Andon tanımı | Sektör kaynağı |
| ERP’nin işletme genelindeki planlama ve kaynak yönetimindeki rolü | NIST ERP sözlüğü | Teknik kaynak |
| FactoryVision’ın parça sayımı, duruş takibi, kamera konumu, yerel işlem, günlük hedef ve gösterge renkleri | Sağlanan ürün metni: `count-finished-work-with-one-camera` | Sağlanan ürün bilgisi |
| FactoryVision’ın Türkiye’de bir ahşap kapı ve mobilya fabrikasında çalışması; ürün kapsamı ve sistem sınırları | Kurucu bilgileri, 13 Kasım 2026 | Kurucu tarafından sağlanan bilgi |
| Tanışma görüşmesi bağlantısı ve kurulum süreci | Kurucu bilgileri, 13 Kasım 2026 | Kurucu tarafından sağlanan bilgi |
Sık sorulan sorular
OEE ile MES arasındaki fark nedir?
OEE, ekipmanın planlanan üretim süresindeki etkinliğini ölçen göstergedir. MES ise üretim işlerinin sahada yürütülmesini ve takibini destekleyen yazılımdır.
MES veya SCADA olmadan OEE hesaplanır mı?
Evet. Yukarıdaki hesap için planlanan üretim süresi, çalışma süresi, ideal çevrim süresi, toplam üretim adedi ve ilk seferde sağlam çıkan parça adedi gerekir. Parça sayısı ve duruş süresi tek başına yeterli değildir.
Andon uyarısı bakım iş emri midir?
Hayır. Andon, sahadaki bir duruma dikkat çeker. Bakım iş emri ise yapılacak bakım işini kaydeder ve düzenler. Bakım gerekiyorsa bir uyarının ardından iş emri açılabilir.
FactoryVision, MES veya SCADA’nın yerini alır mı?
Hayır. FactoryVision tamamlanan parçaları sayar ve istasyon duruşlarını takip eder. Fabrikadaki diğer sistemlerin yanında çalışır.
Tanışma görüşmesi planlayın
Üretim yapınızı konuşmak için tanışma görüşmesi planlayın. Görüşmenin ardından FactoryVision ekibi makinelerinizi ve süreçlerinizi tanır; kurulum tesisinize uygun şekilde belirlenir.