OEE hesaplama formülü nasıl kurulur?
Doğru bir hesaplama için tezgâhın planlanan üretim süresi, duruşlar, toplam üretim adedi, parça başına ideal çevrim süresi ve sağlam parça adedi bilinmelidir.
Standart OEE formülü şöyledir:
OEE = Kullanılabilirlik × Performans × Kalite
Bu üç bileşen, sahadaki farklı kayıp noktalarını gösterir:
Hesaplama yaparken yüzdeleri doğrudan çarpmak yerine ondalık değerlerini kullanın (örneğin %90 yerine 0,90). Çıkan sonucu yüzde olarak görmek için 100 ile çarpın.
OEE tek başına vardiya hedefini tutturma oranı değildir. Hedeflenen adet çıkarılmış olsa bile duruş, hız kaybı veya hatalı üretim OEE'yi düşürür. Bu yüzden hedef gerçekleşme oranı ile OEE ayrı değerlendirilmelidir.
- Kullanılabilirlik: Tezgâh, üretim için ayrılan sürenin ne kadarında fiilen çalıştı?
- Performans: Tezgâh, çalıştığı sürede ideal üretim hızına ne kadar yaklaştı?
- Kalite: Çıkan parçaların ne kadarı ilk seferde sağlam çıktı?
Kullanılabilirlik: Planlanan sürenin ne kadarı çalışılarak geçti?
Kullanılabilirlik = Çalışma süresi / Planlanan üretim süresi
Çalışma süresi = Planlanan üretim süresi − Duruş süresi
Planlanan üretim süresi, tezgâhın üretim yapması beklenen net zamandır; vardiya süresinin tamamı demek değildir. Yemek molası gibi üretim planlanmayan sürelerin hesaba nasıl katılacağı baştan belirlenir.
Planlanan üretim süresi içinde arıza, malzeme bekleme, kalıp bağlama veya ayar nedeniyle üretim yapılmayan süreler duruş kaydına işlenir. Vardiyalar arasında sağlıklı kıyaslama için aynı duruş tanımı ve kayıt yöntemi kullanılmalıdır.
Performans: Çalışırken ideal hıza ne kadar yaklaşıldı?
Performans = (Toplam parça sayısı × İdeal çevrim süresi) / Çalışma süresi
İdeal çevrim süresi, o parçanın o tezgâhta üretilebileceği en kısa standart süredir. Vardiya hedefini yakalamak için hesaplanan ortalama süreden farklıdır.
Çevrim süresi dakika cinsindense çalışma süresi de dakika olarak alınır. Tezgâhta farklı bir parça işlenmeye başlandığında o parçanın çevrim süresi kullanılmalıdır. Çevrim süreleri farklı işleri tek bir değerle hesaplamak performans sonucunu yanıltır.
Kalite: Üretilenlerin ne kadarı sağlam?
Kalite = Sağlam parça sayısı / Toplam parça sayısı
Buradaki sağlam parça sayısı, ilk kontrolde kabul edilen ve yeniden işleme gerektirmeyen parçaların adedidir. Toplam üretim adedine, kabul edilenlerin yanında ıskartaya ayrılan ve yeniden işlemeye gönderilen parçalar da girer. Yeniden işlenen parçalar ilk seferde sağlam çıkmış gibi kaydedilmez.
Kabul koşulları yazılı ve net olmalıdır. Ölçü, yüzey veya montaj kontrolünde hangi parçanın sağlam kabul edileceği belirlenmeli, her vardiya aynı standarda göre kayıt tutmalıdır.
OEE hesabı için hangi verileri toplamalısınız?
Hesaplama tek bir tezgâh, istasyon veya sınırları net bir hat bazında yapılır. Önce ölçüm noktası belirlenir, ardından aynı zaman dilimindeki veriler toplanır.
İş emri numarası, parça kodu ve vardiya bilgisi formda yer almalıdır. Bu bilgiler formüle girmez ancak hangi üretimin değerlendirildiğini gösterir.
Hat bazında yapılan hesaplamalarda sayım sınırına dikkat edilmelidir. İlk istasyondan çıkan adet ile son istasyondaki sağlam adet, arada yarı mamul birikiyorsa doğrudan eşleştirilemez. Aynı parti ve aynı ölçüm noktası değerlendirilmelidir.
- Planlanan üretim süresi (Ne yazılmalı?: Üretim yapılması beklenen süre; Kayıtta dikkat edilecek nokta: Vardiya süresiyle karıştırmayın)
- Duruş süresi (Ne yazılmalı?: Bu süre içindeki üretimsiz zaman; Kayıtta dikkat edilecek nokta: Başlangıç ve bitiş saatlerini kaydedin)
- Çalışma süresi (Ne yazılmalı?: Planlanan süre eksi duruş; Kayıtta dikkat edilecek nokta: Diğer sürelerle aynı birimi kullanın)
- Toplam parça sayısı (Ne yazılmalı?: Ölçüm noktasından çıkan bütün parçalar; Kayıtta dikkat edilecek nokta: Aynı parçayı iki kez saymayın)
- İdeal çevrim süresi (Ne yazılmalı?: Parça başına ideal üretim süresi; Kayıtta dikkat edilecek nokta: Ürün ve makineye uygun değeri seçin)
- Sağlam parça sayısı (Ne yazılmalı?: İlk kontrolde kabul edilen parçalar; Kayıtta dikkat edilecek nokta: Kalite kayıtlarıyla eşleştirin)
- Günlük hedef (Ne yazılmalı?: Planlanan üretim adedi; Kayıtta dikkat edilecek nokta: OEE'den ayrı hedef takibinde kullanın)
Örnek vardiyada OEE nasıl hesaplanır?
Aşağıdaki değerler hesabı göstermek için hazırlanmış açıklayıcı bir örnektir. Bir müşterinin üretim sonucunu temsil etmez.
Bir tezgâh için 8 saatlik planlanan üretim süresi belirlendiğini düşünelim. Vardiya boyunca 1 saat duruş yaşanmış olsun. Tezgâh kalan 7 saatlik çalışma süresinde 360 parça üretir. İdeal çevrim süresi 1 dakikadır. Çıkan parçaların 342'si ilk kontrolde sağlam kabul edilir; günlük hedef ise 400 parçadır.
Önce kullanılabilirlik hesaplanır:
420 / 480 = 0,875 → %87,5
Ardından performans bulunur:
(360 × 1) / 420 = 0,857142… → Yaklaşık %85,7
Kalite oranı:
342 / 360 = 0,95 → %95
Ara sonuçlar yuvarlanmadan üç oran çarpıldığında:
OEE = (420 / 480) × (360 / 420) × (342 / 360) = 0,7125
Vardiyanın OEE değeri yaklaşık %71,3 çıkar.
Hesap sırasında ara sonuçları yuvarlamayın. Yüzdeleri yalnızca tablo veya raporda gösterirken yuvarlayın.
Bu örnekte sağlam parçaların ideal üretim süresi 342 dakikadır. Bu süreyi 480 dakikalık planlanan süreye böldüğünüzde de aynı sonuca ulaşılır: 342 / 480 = %71,25. Bu pratik kontrol genel sonucu doğrular; kayıpların kaynağını görmek için üç bileşeni ayrı ayrı hesaplamak gerekir.
- Planlanan üretim süresi (Örnek değer: 8 saat; Hesapta kullanılan karşılık: 480 dakika)
- Duruş süresi (Örnek değer: 1 saat; Hesapta kullanılan karşılık: 60 dakika)
- Çalışma süresi (Örnek değer: 7 saat; Hesapta kullanılan karşılık: 420 dakika)
- Toplam üretim (Örnek değer: 360 parça; Hesapta kullanılan karşılık: 360)
- İdeal çevrim süresi (Örnek değer: 1 dakika/parça; Hesapta kullanılan karşılık: 1)
- Günlük hedef (Örnek değer: 400 parça; Hesapta kullanılan karşılık: Hedef takibinde kullanılır)
- Sağlam üretim (Örnek değer: 342 parça; Hesapta kullanılan karşılık: 342)
- İlk kontrolde kabul edilmeyen üretim (Örnek değer: 18 parça; Hesapta kullanılan karşılık: 360 − 342)
Günlük hedef neden OEE formülüne girmez?
Örnekteki 400 parçalık hedef, üretim planlamanın beklentisidir. Çevrim süresine dayalı teknik kapasiteyle aynı kavram değildir.
Tezgâh fiilen 420 dakika çalışmışsa ve parça başına ideal süre 1 dakikaysa, ideal hızdaki üretim adedi 420'dir. Performans hesabında gerçekleşen üretim bu değerle karşılaştırılır; 400 parçalık günlük hedef kullanılmaz.
Toplam üretime göre hedef gerçekleşme oranı:
360 / 400 = %90
Hedef sağlam parça üzerinden konmuşsa gerçekleşme oranı:
342 / 400 = %85,5
Bu iki oran da OEE değildir. Üretim toplantılarında hedefin toplam adet mi yoksa sağlam adet mi olduğu açıkça belirtilmelidir. Böylece rapordaki oranın neyi gösterdiği anlaşılır.
Vardiya formunu elle nasıl doldurursunuz?
Matbu bir kâğıt form veya elektronik tablo yeterlidir. Her satırın hangi tezgâha, parçaya ve vardiyaya ait olduğu açıkça yazılmalıdır.
Vardiyada çevrim süreleri farklı parçalar işleniyorsa her ürün için üretilen adet, kendi ideal çevrim süresiyle çarpılır. Elde edilen süreler toplanarak performans formülünün payına yazılır. Kalite hesabında da aynı kayıt kapsamı korunmalıdır; ürünleri ayrı hesaplamak, farklı çevrim sürelerinin tek bir adet oranında karışmasını önler.
Kontrol amacıyla formdaki süre ve adet toplamları ikinci bir kişi tarafından incelenmelidir. Performans %100'ün üzerinde çıkıyorsa çevrim süresi, sayım adedi veya çalışma süresi kaydı gözden geçirilmelidir.
- Başlığı doldurun. Tarih, tezgâh veya istasyon, vardiya, parça adı ve iş emrini yazın. Sayım noktasını açıkça belirtin.
- Planlanan üretim süresini yazın. Üretime ayrılan net süreyi kaydedin. Molaların planlanan süreden düşülüp düşülmediğini forma not edin.
- Duruşları anında kaydedin. Başlangıç saatini, bitiş saatini ve duruş nedenini yazın. Vardiya sonunda akıldan tahmini süre yazmayın.
- Net çalışma süresini bulun. Toplam duruş süresini planlanan süreden çıkarın. Bütün süreleri dakikaya çevirin.
- Üretim adetlerini girin. Toplam üretimi, ilk kontrolde kabul edilenleri, ıskartayı ve yeniden işlemeye ayrılanları ayrı kaydedin. Aynı parçayı iki kez saymadan adetlerin toplamını kontrol edin.
- İdeal çevrim süresini ekleyin. Yazılan çevrim süresinin o parça ve tezgâh için geçerli standart süre olduğunu kontrol edin.
- Üç oranı hesaplayın. Kullanılabilirlik, performans ve kaliteyi ayrı satırlara yazın. Ondalık değerleri birbiriyle çarpıp OEE'yi bulun.
FactoryVision bu hesabın hangi verilerini sağlar?
FactoryVision'da makine başına kurulan tek bir kamera biten parçaları sayar. Sistem, makine bazında duruşları da takip eder.
FactoryVision biten parçaları sayar, istasyon adetlerini günlük hedefle karşılaştırır ve vardiya sonu üretim tahminini gösterir. İstasyon ışığı, hedefe göre yolunda, riskte, geride durumlarından birini gösterir.
OEE hesabında kamera sayımı toplam üretim adedini sağlar. Sağlam parça adedi ise fabrikanın kalite kontrol kayıtlarından alınır. Bir parçanın sayılmış olması, kalite kontrolden geçtiği anlamına gelmez.
Kamera malzemenin iç kusurlarını göremez. Uygun optik kullanılsa dahi yaklaşık 0,1 mm'den ince ayrıntıları ölçemez. Bu nedenle kameranın önünden geçen her parça tüm kalite şartlarını sağlamış sayılmaz. Sağlam parça adedini belirlemek için uygun kalite muayenesi gerekir.
Planlanan üretim süresi fabrikanın üretim planından alınır. FactoryVision duruşları takip eder; kamera sayımı tek başına süre verilerinin yerini tutmaz. İdeal çevrim süreleri de işlenen parçaya ve tezgâha göre fabrika tarafından belirlenir.
FactoryVision; sipariş üzerine çalışan tesislerde kapı, mobilya ve metal parçalar gibi tek tek sayılabilen ayrık ürünler için tasarlanmıştır. En uygun ölçek 10–100 makineli tesislerdir. Ekstrüzyon gibi sürekli üretim süreçlerini desteklemez. ERP, MES veya SCADA sistemi değildir.
FactoryVision Türkiye'de bir kapı ve mobilya fabrikasında çalışmaktadır. Sabit kamera düzeninde ölçüm yapılmadan doğruluk oranı paylaşılmaz.
Üretim takibini fabrikanızın işleyişine göre kurun
İlk adım tanışma görüşmesidir. Ardından fabrikanızı, tezgâhlarınızı ve üretim süreçlerinizi tanır; kurulumu makinelerinize ve işleyişinize göre planlarız. Sayılacak parçaları, istasyonları ve vardiya hedeflerini birlikte netleştiririz.
Sık sorulan sorular
OEE hesaplama için otomasyon şart mı?
Hayır. Vardiya formu, duruş fişleri, parça sayımı ve doğru çevrim süreleriyle hesap elle de yapılabilir. Önemli olan, kayıtların aynı tezgâha ve aynı zaman dilimine ait olmasıdır. FactoryVision biten parçaları kamerayla sayar; bu sayım tek başına bütün OEE girdilerini sağlamaz.
Yemek ve çay molalarını duruşa mı yazmalıyım?
Önce planlanan net üretim süresi belirlenmelidir. Tezgâhın çalışması beklenmeyen planlı molalar bu sürenin dışında tutuluyorsa baştan düşülür. Planlanan üretim süresi içinde kalan üretimsiz zamanlar, belirlediğiniz duruş tanımına göre kaydedilir. Aynı mola süresi hem planlanan süreden düşülüp hem de duruşa yazılmamalıdır.
Ayar ve kalıp değişimi OEE'yi etkiler mi?
Planlanan üretim süresi içinde yapılıyorsa tezgâhın fiili çalışma süresini kısaltır ve kullanılabilirlik oranını düşürür. Bu süreler duruş fişine ayrı bir duruş koduyla (ör. kalıp bağlama/ayar) işlenmelidir. Böylece teknik arızalar ile ürün değişiminden kaynaklanan kayıplar ayrı izlenir.
Makine çalışırken çıkan hatalı parçalar performansa dâhil mi?
Evet. Performans hesabında çıkan tüm parçalar hesaba katılır. Hatalı parçaların yarattığı kayıp kalite oranında görünür. Performans hesabında yalnızca sağlam parçalar alınıp ardından kalite oranıyla çarpılırsa aynı kalite kaybı iki kez hesaba katılmış olur.
Farklı parçalar üreten makinenin OEE'si hesaplanabilir mi?
Evet. Her ürünün adedi kendi ideal çevrim süresiyle değerlendirilir. Performans için bu ideal üretim süreleri toplanıp çalışma süresine bölünür. Çevrim süreleri farklıysa tek bir parçanın çevrim süresi bütün vardiyaya genellenmemelidir. Sağlam adet ve kalite kayıpları da ürün bazında tutulmalı; tek ürün için verilen örnek farklı ürünlere doğrudan uygulanmamalıdır.
Fabrikanın OEE'si için makine yüzdelerinin ortalamasını alabilir miyim?
Önce hangi hat veya istasyon grubunu değerlendirdiğinizi ve toplu hesabın nasıl yapılacağını belirleyin. Makine yüzdelerinin düz ortalaması, farklı planlanan süreleri ve çevrim sürelerini hesaba katmaz. Bu yazıdaki örnek tek tezgâh içindir; tesis geneli hesabında aynı ölçüm sınırı ve tutarlı süre tanımları gerekir.
FactoryVision bütün kalite kontrollerini kamerayla yapar mı?
Hayır. Biten parçaları saymak, parçaların bütün kalite şartlarını sağladığını göstermez. Kamera malzemenin iç kusurlarını göremez. OEE hesabındaki sağlam parça adedi için fabrikanın uygun kalite kontrol kayıtları kullanılmalıdır.